Have you seen the land
Living by the breeze
Can you understand
A light among the trees
Tell me all that you may know
Show me what you have to show
Tell us all today
If you know the way to blue
(Molly Drake) Δε νομίζω ότι ήθελε να γίνει διάσημος,
όμως νομίζω πως είχε αυτή την αίσθηση
ότι είχε κάτι να πει στους ανθρώπους της γενιάς του.
Είχε μια αίσθηση πως θα μπορούσε να τους κάνει πιο ευτυχισμένους,
όμως ένιωσε ότι δεν το κατάφερε.
(Joe Boyd) Είναι σπουδαίο το ότι οι άνθρωποι έχουν ανακαλύψει τον Nick.
Όταν ανακαλύψεις τον Nick, θα το πεις και σε άλλους.
(Brian Wells) Αν γνώριζες μια κοπέλα, πηγαίνατε στο δωμάτιο της
και είχε εκεί δίσκους του Nick Drake,
το πιθανότερο ήταν ότι θα ήθελες να την παντρευτείς.
(.....) Αισθάνομαι μαζί του κάτι σαν συγγένεια.
Σκέφτομαι τον Nick και με κάνει να θυμάμαι τον τόπο μου.
(Gabrielle Drake) Νομίζω ότι μία από τις πιο τραγικές στιγμές του...
Νομίζω ότι είπε σε κάποιον: "Δεν έχω άλλα τραγούδια".
(John Wood) Υπήρχαν στιγμές που ήταν πολύ στενάχωρο να δουλεύεις μαζί του...
αργότερα.
Ανακάλυψα τη μουσική του Nick Drake πολύ αργά.
Έχει, κατά κάποιο τρόπο, μια μαγική ποιότητα, ξέρεις...
Υπάρχει κάτι σαν μυστικισμός, όχι... Μια αύρα μυστηρίου
που συνοδεύει τον Nick Drake, επειδή έκανε μόνο τρεις δίσκους
και πολύ λίγα είναι γνωστά γι' αυτόν. Δεν υπάρχουν φιλμ. Μετά βίας ένα.
Πολύ λίγα ηχογραφημένα λόγια.
Ακόμα κι έτσι, υπάρχει ένα είδος μαγείας στη μουσική του, νομίζω.
Ένα είδος ευθραυστότητας με την οποία ταυτίζονται πολλοί άνθρωποι.
Οι γονείς μου ήταν και οι δύο υπέροχοι.
Είχαν ένα ειδυλλιακό γάμο στην Μπούρμα, επειδή η ζωή εκεί
ήταν θαυμάσια για τους αποίκους εκείνον τον καιρό.
Υποθέτω ότι ήμασταν χαρακτηριστικό δείγμα μεγαλοαστικής τάξης.
Ο πατέρας μου όταν ήταν νέος είχε φύγει για την Ανατολή και ήταν μηχανικός.
Η μητέρα μου έμοιαζε πάρα πολύ με τον Nick.
Ήταν πολύ όμορφη και πολύ δημιουργική.
Και νομίζω πραγματικά πως θα ήταν μια βασανισμένη ψυχή
αν δεν είχε παντρευτεί τον πατέρα μου.
Ο πατέρας μου έκανε τη ζωή εφικτή για τη μητέρα μου.
Χωρίς, όμως, να καταστρέψει τη δημιουργική της ικανότητα.
Άκμασε ως τραγουδοποιός.
Επιστρέψαμε στην Αγγλία. Ο Nicky ήταν τεσσάρων.
Στο πρώτο μας σχολείο είμασταν μαζί.
Πάντα θυμάμαι... Θυμάμαι την πρώτη μέρα του Nick στο σχολείο.
Εγώ ήμουν τότε επικεφαλής των μαθητριών και θυμάμαι ότι του φερόμουν απαίσια.
Εκείνος ερχόταν τρέχοντας στην τάξη μου για λίγη παρηγοριά
κι εγώ σχεδόν αρνιόμουν το γεγονός ότι ήταν ο αδελφός μου.
Ήταν κάτι για το οποίο αργότερα ντρεπόμουν πάρα πολύ και του το έλεγα.
Φυσικά, το είχε ξεχάσει τελείως στα κατοπινά χρόνια.
Όμως εγώ ποτέ δεν το ξέχασα.
(Rodney Drake) Ήταν αρχηγός σε διάφορα αθλήματα όταν ήταν στο πρώτο του σχολείο
κι όταν πήγε στο επόμενο έγινε επικεφαλής των μαθητών στην πρώτη του εστία.
Αλλά αυτό δε φαινόταν πραγματικά να σημαίνει πάρα πολλά για τον ίδιο.
Ο διευθυντής τού έδωσε πολύ καλό έλεγχο,
αλλά στο τέλος έγραψε: "Κανείς μας δε φαίνεται να τον ξέρει πολύ καλά".
Και νομίζω πως αυτό συνέβαινε ως το τέλος με τον Nick.
Οι άνθρωποι δεν τον ήξεραν πολύ καλά.
Do you curse where you come from
Do you swear in the night
Will it mean much to you
If I treat you right
Do you like what you're doing
Would you do it some more
Or will you stop once and wonder what you're doing it for
Hey, slow Jane, make sense
Slow, slow, Jane, cross the fence
Do it for you
Sure that you'd do the same thing for me one day
So try to be true
Even if it's only in your hazey way
Η μουσική ήταν αναμφισβήτητα κομμάτι της ζωής μου.
Όπως είπα και οι δυο μου γονείς συνέθεταν τραγούδια απ' όταν ήμουν μικρή ακόμα.
Θυμάμαι, ειδικά τη μητέρα μου, η οποία έγραφε τραγούδια
και για τους δυο μας. Από τα πρώτα παιδικά μου χρόνια.
Και νομίζω πως ο Nick ήταν ασυναίσθητα πολύ επηρεασμένος από την...
- μπορεί να φρικάριζε τότε αν το άκουγε αυτό -
...αλλά είμαι αρκετά σίγουρη ότι ήταν πολύ επηρεασμένος
από την όλη δομή των συγχορδιών της και από τον τρόπο που συνέθετε.
Ίσως ο καλύτερος τρόπος να το αποδείξω είναι να βάλω ένα από τα τραγούδια της
και μπορείς να ακούσεις, σε κάποιο σημείο, την ομοιότητα και την επιρροή.
The acorn carries an oak tree
Sleeping but for a little while
Winter lies in the arms of spring
As a mother carries her child and never knows
How wild the wind blows
A thought carries a universe
A seed carries a field of grain
Love lies in the arms of change
As a joy carries a pain and no one knows
How wild the wind blows
Γνώρισα τον Nick Drake όταν ήμουν εδώ στο Cambridge
κι εκείνος ήταν στο FitzWilliam College σπουδάζοντας αγγλική λογοτεχνία.
Αισθανόμασταν, νομίζω, κάπως ανώτεροι από τους άλλους φοιτητές
που πήγαιναν στις παραδόσεις με τα ποδήλατα τους.
Ξυπνούσαμε αργά, καπνίζαμε χόρτο, δεν πηγαίναμε στις παραδόσεις.
Νομίζω ότι αισθανόμασταν πως ήμασταν κάπως ανώτεροι.
Εγώ ήμουν εκείνος που κάπνιζε χόρτο, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον,
κι εκείνος που συνέχισε να έχει προβλήματα με τα ναρκωτικά αργότερα.
Αλλά υπήρχε αυτό το... Ήταν, στην ουσία, τρία χρόνια διακοπών
και ο Nick καθόταν μόνος του και απλά έπαιζε κιθάρα.
Μερικές φορές πήγαινα και τον έβρισκα στο FitzWilliam.
Απλά καθόταν κι έπαιζε το ίδιο μοτίβο ξανά και ξανά.
Το έκανε να φαίνεται αβίαστο. Πάντα ψάρωνα με το παίξιμο του,
επειδή εγώ ψιλογρατζούναγα τραγούδια των Beatles ή κάτι τέτοιο.
Εκείνος έπαιζε αυτό το... φολκ-μπλουζ στυλ.
Ήταν πάντα πολύ καθαρό και με μεγάλη ακρίβεια.
Μπορούσε να το επαναλαμβάνει ξανά και ξανά,
παίζοντας αυτό το φοβερό μοτίβο για ώρες ολόκληρες,
με ενδιαφέροντες δακτυλισμούς και άλλα τέτοια. Με εντυπωσίαζε.
(Brian Wells) Στην πραγματικότητα, δεν κάναμε και πάρα πολλά.
(Garbrielle Drake) Μπορώ να σου διαβάσω λίγο.
Πού είναι τώρα...; Υπάρχει άλλο ένα κομμάτι εδώ...
Πρέπει να πω ότι φοβάμαι πως αυτό το γράμμα
έχει φαγωθεί από τα ποντίκια,
στο συρτάρι που ήταν φυλαγμένο.
Έτσι, υπάρχουν κομμάτια που λείπουν, αλλά όχι...όχι πάρα πολλά.
Ναι, εδώ είμαστε.
"Μπορεί να σας εκπλήξει να μάθετε ότι κατά τις τελευταίες εβδομάδες
"είμαι εξαιρετικά ευτυχισμένος με τη ζωή. Και δεν έχω ιδέα γιατί.
"Φαίνεται πως το Cambridge μπορεί, πραγματικά, να έχει αρκετά
"θετική επίδραση σε κάποιον, εάν αυτός αφεθεί,
"κι εγώ δεν είμαι σίγουρος ότι το έκανα πριν.
"Νομίζω ότι έχω αποβάλλει ένα ή δύο μάλλον άχρηστα
"και περιοριστικά κόμπλεξ που απέκτησα πριν έρθω εδώ.
"Οι εργασίες δεν είναι και τόσο κακές, προς το παρόν.
"Κάνω ποιητές του 17ου και του 18ου αιώνα.
"Ποιητές όπως ο Σουίφτ, ο Πόουπ, ο Μπλέικ, κ.α.,
"οι οποίοι έχουν αρκετά να προσφέρουν, με τον τρόπο τους,
"αλλά φαίνονται πολύ δύσκολοι για να γράψω γι' αυτούς.
"Πρέπει να σταματήσω τώρα και να πάω για ύπνο."
Betty said she prayed today
For the sky to blow away
Or maybe stay
She wasn't sure
For when she thought of summer rain
Calling for her mind again
She lost the pain
And stayed for more
Gonna see the river man
Gonna tell him all I can
About the ban
On feeling free
If he tells me all he knows
'Bout the way his river flows
I don't suppose
It's meant for me
Oh, how they come and go
(Rodney Drake) Και οι δυο μας θέλαμε πολύ να μείνει στο Cambridge.
Οτιδήποτε άλλο έκανες στη ζωή, αν κατάφερνες να πάρεις ένα πτυχίο,
τουλάχιστον θα είχες μια εναλλακτική.
Η απάντηση του σ' αυτό ήταν πως το μόνο που δεν ήθελε ήταν ένα δίχτυ ασφαλείας.
- Έτσι, αυτό μάλλον με έφερε καπάκι. - (Molly Drake) Ναι.
Συνήθιζε να αναπολεί την εποχή του Cambridge με κάποια νοσταλγία.
Τέλος πάντων, αυτό είναι... μια άλλη ιστορία.
Συγκατοικούσαμε, στην ουσία, σ' ένα διαμέρισμα στο Λονδίνο.
Ώσπου μια μέρα, έρχεται ο Nick στο δωμάτιο μου και...
- ο αδελφός μου ήταν λιγομίλητος άνθρωπος -
...και μου λέει: "Ορίστε".
Και πετάει πάνω στο κρεβάτι τον δίσκο του "Five Leaves Left".
Έμεινα έκπληκτη. Δεν μπορούσα να πιστέψω ότι ο αδελφός μου,
ο μικρός μου αδελφός είχε βγάλει δίσκο μεγάλης διάρκειας (LP), όπως ήταν τότε.
Ήταν καταπληκτικό.
Ήταν τέλειος να δουλεύεις μαζί του.
Για το μόνο που χρειαζόταν να ανησυχείς ήταν οι άλλοι.
Γιατί το παίξιμο του Nick ήταν πάντα άψογο.
Η φωνή του Nick ήταν πάντα σωστή.
Ο Nick ήταν εκεί. Ήταν ακριβώς... Ξέρεις... Και νομίζω...
Όταν ξανακούς τους δίσκους, ένα από τα πιο εντυπωσιακά πράγματα
είναι η κιθάρα, επειδή...
είναι τόσο καθαρή και τόσο δυνατή, και όλες οι νότες τόσο ισορροπημένες.
Είναι πολύ ασυνήθιστο να έχεις τέτοιους περίπλοκους δακτυλισμούς,
παιγμένους με τέτοια ευκρίνεια και δύναμη. Η κάθε νότα.
Έτσι ώστε να μπορείς να δομήσεις ολόκληρη την ηχογράφηση γύρω απ' την κιθάρα.
Ο Nick κι εγώ ζούσαμε στο Λονδίνο πλέον.
Νομίζω ότι ήταν το κομμάτι "At the Chime of the City Clock"...
Μιλάω για πριν την ηχογράφηση, όχι για το πώς δούλεψα πάνω σ' αυτό.
Προσπάθησα να συλλάβω την ατμόσφαιρα, και ήταν...σκοτεινή, μοναχική, υγρή.
Βράδυ Οκτώβρη, περπατώντας βιαστικά σε κάποιο δρόμο στο Λονδίνο.
Υπάρχουν σαν αυτό ορισμένα τραγούδια που έκανε ο Nick.
Το "Parasite" από το "Pink Moon", νομίζω πως έχει παρόμοια ατμόσφαιρα.
Έτσι, αποφασίσαμε να βάλουμε, κατά κάποιον τρόπο, κοντραπούντα,
όμως όχι συγχορδίες.
Έτσι, την περισσότερη ώρα υπάρχει άλλη μία μελωδία
που το κάνει κάπως μοναχικό και σκοτεινό.
Βασικά, υπάρχουν είτε τα βιολιά, μια οκτάβα ξεχωριστά,
είτε τα βιολοντσέλα παίζοντας την μπάσα μελωδική γραμμή.
Με παρόμοιο τρόπο στο "Fruit Tree", το όμποε και το αγγλικό κόρνο
παίζουν μία μεγάλη μελωδία και το ένα διαδέχεται το άλλο.
Γιατί δεν ήθελα να αφαιρέσω από το παίξιμο της κιθάρας,
που είναι κάπως σαν...
Θα το προσέξεις όταν το ακούσεις. Είναι... Είναι σαν μηχανή.
Δε θέλω να του αφαιρέσω τη μαστοριά, γιατί είναι όμορφο
και πολύ εσωτερικό, αλλά είναι τόσο απαιτητικό.
Δεν έπρεπε να πας κόντρα στον ρυθμό, γιατί ο Nick πάντα τον κρατούσε τέλεια.
Έτσι, νομίζω ότι ψάχναμε έναν σκοτεινό, μοναχικό ήχο,
και νομίζω ότι ο John έκανε πάλι εξαιρετική δουλειά,
γιατί υπήρχε η κιθάρα, τα έγχορδα και τα πνευστά ηχογραφημένα overdub.
Λοιπόν, εδώ σε ένα κανάλι έχουμε την κιθάρα.
Και αυτή είναι η βάση που είναι χτισμένο όλο το πράγμα.
Αυτή είναι η φωνή του απ' το μικρόφωνο της κιθάρας.
Κι εδώ είναι το κανάλι της φωνής.
Αυτός είναι ο Dave...
Αυτός είναι, μάλλον, ο Dave Pegg στο μπάσο.
Κι εδώ είναι τα τύμπανα.
Λοιπόν, αυτό που ακούς τώρα είναι απλά μια ανεπεξέργαστη καταγραφή.
Έτσι, εκείνον τον καιρό, όταν καθίσαμε στο control room, ακουγόταν έτσι.
Αλλά μετά έπρεπε να προσθέσουμε μια προοπτική στον ήχο.
Για την οποία αρχίσαμε να χρησιμοποιούμε το echo.
And at the beat of the city drum
See how your friends come in twos, or threes, or more
For the sound of a busy place
Is fine for a pretty face who knows what a face is for
The city clown will soon fall down
Without a face to hide in
And he will loose if he won't choose
The one he may confide in
Sonny boy with smokes for sale
Went to ground with a face so pale
And never heard about the change
Showed his hand and fell out of range
Νόμιζα ότι όλα θα είναι μια χαρά.
Θα στείλουμε τον Nick σε περιοδεία και όλα θα είναι τέλεια.
Κι έτσι, τον στείλαμε για μια περιοδεία σε πανεπιστήμια, κλαμπ και...ξέρεις.
Τα πράγματα δεν πήγαν καθόλου καλά, γιατί είναι
άλλη η συνθήκη όπου είσαι σ' ένα μπαρ, ή οι άνθρωποι πίνουν και μιλάνε.
Δεν μπορούσε να τους κάνει να σταματήσουν να μιλάνε.
Δεν ήξερε τι να τους πει, του έπαιρνε πολλή ώρα να κουρδίσει την κιθάρα του,
γιατί κάθε τραγούδι έχει διαφορετικό κούρδισμα.
Τελικά, αποθαρρύνθηκε πολύ από το γεγονός ότι οι άνθρωποι δεν έκαναν ησυχία.
Δεν ήταν σαν τον Keith Jarrett. Δε σταματούσε και να τους πει:
"Σκάστε. Δεν πρόκειται να παίξω μέχρι να κάνετε ησυχία."
Και απλά πήρε τηλέφωνο μια μέρα και είπε: "Γυρίζω πίσω".
Ακυρώσαμε τις υπόλοιπες ημερομηνίες.
Ποτέ δεν ξαναέπαιξε ζωντανά.
Ένας φίλος μου πήγε να τον δει. Χτύπησε την πόρτα, αλλά δεν πήρε απάντηση.
Έτσι, πήγε απ' την πίσω μεριά του σπιτιού και κοίταξε απ' το παράθυρο,
κι εκεί ήταν ο Nick κοιτάζοντας τον τοίχο.
Απλά κοίταζε τον τοίχο.
Δεν ήθελε να χτυπήσει το τζάμι και να τον ενοχλήσει, αλλά...
Έφυγε. Ήρθε να με βρει και μου είπε τι έγινε.
Είπε: "ξέρεις, είναι πολύ περίεργος τύπος, μερικές φορές".
Ο Nick έδειχνε να απομονώνεται όλο και περισσότερο.
Πήγαινα και τον έβλεπα, αλλά η συζήτηση γινόταν στενάχωρη κι έφευγα.
When the day is done
Down to earth then sinks the sun
Along with everything that was lost and won
When the day is done
Hope so much your race will be all run
Then you find you jumped the gun
Have to go back where you begun
When the day is done
When the night is cold
Some get by but some get old
Just to show life's not made of gold
When the night is cold
When the bird has flown
Got no one to call your own
Got no place to call your home
When the bird has flown
Και τότε κατέληξε να γυρίσει στο σπίτι των γονιών του.
Νομίζω πως στεναχωρήθηκε πολύ γι' αυτό.
Ντράπηκε πολύ που δεν είχε μπορέσει να τα καταφέρει στο Λονδίνο,
να πληρώνει το νοίκι, να κάνει όλα αυτά που όλοι έχουμε να κάνουμε,
και κατέληξε στο σπίτι των γονιών του.
Νοσηλεύτηκε σε ψυχιατρική κλινική κάνα-δυο φορές, όσο ήταν εκεί,
και του χορηγήθηκαν αντικαταθλιπτικά φάρμακα.
Δε νομίζω ότι ο ψυχίατρος θα μπορούσε να κάνει κάτι άλλο,
γιατί αν σου παρουσιάσουν κάποιον που είναι από εύπορη οικογένεια,
ήταν καλός μαθητής, φοίτησε στο Cambridge, τι άλλο θα διαγνώσεις;
Οι γιατροί σκέφτονται από την άποψη της διάγνωσης.
Εγώ το βλέπω περισσότερο ως κάτι υπαρξιακό.
Ότι ο κόσμος γινόταν ένα αρκετά άπονο και μάταιο μέρος.
(Molly Drake) Μια φορά είπε: "Δε μου αρέσει στο σπίτι,
αλλά δεν αντέχω οπουδήποτε αλλού".
Νομίζω ότι το ένιωθε σαν ένα είδος καταφύγιου.
Ότι έπρεπε να ξαναγυρίζει εδώ.
Προσπάθησε πολλές φορές να φύγει.
Συχνά συνήθιζε να κοιμάται αλλού.
Για αρκετές νύχτες δεν ξέραμε πού ήταν.
Παίρναμε τηλέφωνο τους φίλους του και ρωτούσαμε αν είχαν δει τον Nick.
Για το ενδεχόμενο να είχε μπλέξει.
Νομίζω πως είχε αρνηθεί τον κόσμο.
Τίποτα δεν του έδινε χαρά.
Να σου πω, δεν άρχισα να βλέπω κάποια αλλαγή. Κανείς από εμάς.
Ήταν κάτι που, κατά κάποιον τρόπο, εμφανίστηκε ξαφνικά στον Nick.
Η μεγάλη δυσκολία για τους γονείς μου, οι οποίοι ήταν εξαιρετικά...
προσπάθησαν τόσο πολύ να δείξουν όση περισσότερη κατανόηση μπορούσαν.
Προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν την ασθένεια του και να την καταλάβουν,
αλλά ήταν πολύ δύσκολο, γιατί ένιωσαν πως οτιδήποτε έκαναν ήταν λάθος.
Και κατά έναν περίεργο τρόπο, οτιδήποτε έκαναν όλοι ήταν λάθος.
Όμως ήταν πολύ περισσότερο εκεί παρόντες.
Κατά κάποιον τρόπο, αποσύρθηκε στο σπιτικό του περιβάλλον.
Αλλά ήθελε τόσο να ξεφύγει απ' αυτό, κι ένιωσε διαχωρισμένος απ' αυτό, νομίζω.
Δεν πιστεύω ότι πραγματικά ένιωσε κομμάτι του οικογενειακού του περιβάλλοντος.
Αλλά δεν μπορούσε να δραπετεύσει απ' αυτό, προς το τέλος.
Κατάλαβε περισσότερα.
Και αυτό εκφράζεται στα τραγούδια του και σχεδόν πουθενά αλλού.
Νομίζω πως έγινε πιο σιωπηλός
καθώς κατάλαβε περισσότερα.
(Molly Drake) Μια φορά μου είπε: "Έχω αποτύχει σε όλα όσα προσπάθησα να κάνω".
Του είπα: "Βρε, Nick, πώς μπορείς και το λες αυτό;"
Και μετά του ανέπτυξα όλα τα πράγματα που τόσο προφανέστατα είχε κάνει.
Αυτό δεν είχε καμία σημασία. Ένιωσε ότι είχε αποτύχει
να περάσει το μήνυμα στους ανθρώπους που ήθελε να μιλήσει.
Μου τηλεφώνησε η μητέρα του και είπε ότι ήθελαν να δει έναν ψυχίατρο.
Και ότι ο Nick αισθανόταν πως οι άνθρωποι θα τον επέκριναν.
Όμως αυτό ήταν, κατά κάποιον τρόπο, ένδειξη αδυναμίας...
- χαρακτηριστική αγγλική αντίληψη -
...και αν μπορούσα να του μιλήσω.
Έτσι, του μίλησα και του είπα: "Κανείς δε θα έχει κακή γνώμη για 'σένα
"επειδή παίρνεις βοήθεια εφόσον χρειάζεσαι βοήθεια.
"Είναι φυσιολογικό."
Αλλά ακουγόταν άσχημα.
You know that I love you
You know I don't care
You know that I see you
You know I'm not there
Ήρθε να με βρει. Φαινόταν πολύ χάλια.
Ήταν πολύ βρώμικος, κλπ, κλπ.
Κατά κάποιον τρόπο, αυτό που μου είπε εκεί,
είχε αυτό το ξέσπασμα θυμού για όλα.
"Όλοι μου λένε ότι είμαι φοβερός, αλλά εγώ είμαι άφραγκος.
"Γιατί;"
Κατά κάποιον τρόπο ήταν, στην ουσία, μια εκδήλωση στη συζήτηση
των στίχων του "Hanging On A Star".
"Αφού με θεωρείς τόσο αξιόλογο, γιατί είμαι τόσο άσημος;
"Τι γίνεται; Δεν καταλαβαίνω.
"Όλοι λένε πως είμαι ταλέντο, κι εγώ δεν έχω φράγκο, δεν έχω καριέρα
"και όλα είναι σκατά."
Έχε υπόψη σου πως μολονότι συναντούσα τον Nick πότε-πότε σε κοινωνικό επίπεδο,
κυρίως τον έβλεπα όταν ήταν να κάνει δίσκο.
Έτσι, τότε που βγήκε ο τελευταίος δίσκος, ο τελευταίος απ' τους τρεις δίσκους,
είχε κλειστεί πολύ στον εαυτό του.
Ήταν, πράγματι, πολύ δραματικό. Όλοι θα σου το πουν αυτό.
Όσοι τον είδαν τότε θα σου πουν ότι ήταν δραματική η αλλαγή του Nick που ξέραμε.
Δε μιλούσε πολύ. Λίγα λόγια, κι αυτά μουρμουριστά.
Έδειχνε πολύ πεσμένος.
Η αδελφή του είπε κάποτε ότι οι φωτογραφίες στο σπίτι στο Heath,
που ήταν για τον συγκεκριμένο δίσκο, ήταν οι πιο ειλικρινείς που είχε δει.
Δεν είμαι σίγουρος ότι το πολυπιστεύω, αλλά καταλαβαίνω τι εννοεί.
Αντικατόπτριζαν το πώς ήταν εκείνη την περίοδο.
Θα συναντήσεις ανθρώπους που θα σου πουν ότι άλλες φορές ήταν μελαγχολικός.
Ξέρεις, ήμουν εκεί άλλες φορές, άλλες φορές που συνεργαστήκαμε,
και καμία δεν ήταν σαν εκείνη την τελευταία φωτογράφιση.
Ενώ πριν έριχνα ιδέες, συζητούσαμε και γινόταν η δουλειά,
εκεί βασικά καθόταν ή στεκόταν κι εγώ έτρεχα πέρα-δώθε.
Στο τέλος δεν είχα τι να πω. Απλά τραβούσα.
Ήταν σαν να φωτογράφιζα νεκρή φύση.
Πάντοτε λέω ότι ο Nick γεννήθηκε υπερευαίσθητος.
Αλλά νομίζω πως αυτό ίσως συνοψίζεται καλύτερα
σε ένα ποίημα που έγραψε η μητέρα μου.
Είναι ένα ποίημα που έχει τίτλο: "Το Κέλυφος".
"Η ζωή αναπτύσσεται γύρω μας σαν ένα δέρμα,
"για να κρύψει την εξώτερη ερημιά.
"Γιατί αν ξεκάθαρα ορίσουμε τα απώτατα βάθη,
"μάλλον θα είμαστε νεκροί πολύ πριν απ' τον τάφο.
"Αλλά στριφογυρνώντας μέσα στο οικείο κέλυφος
"της έγνοιας, της απογοήτευσης και της στενάχωρης χαράς,
"μεγαλώνουμε κι ακμάζουμε,
"μα σπάνια βλέπουμε το εξωτερικό σκοτάδι
"που θα μπέρδευε τα μάτια μας.
"Κάποιοι σπάνε το κέλυφος.
"Νομίζω πως υπάρχουν εκείνοι που περνούν τα δάχτυλα τους
"μέσα από τα εύθρυπτα τοιχώματα και κάνουν μια τρύπα.
"Και μέσα απ' αυτή την τραχιά σχισμή
"ατενίζουν απ' τη μια μεριά ως την άλλη τα αποκαΐδια του κόσμου με γυμνά μάτια.
"Κοιτούν τόσο έξω όσο και μέσα.
"Γνωρίζοντας τον εαυτό τους, και πάρα πολλά άλλα ακόμη."
Ο John Wood κι εγώ κάναμε την τελευταία ηχογράφηση.
Ήταν σε τέτοια ψυχολογική κατάσταση
που δεν μπορούσε να τραγουδάει και να παίζει κιθάρα ταυτόχρονα.
Εκείνα τα τελευταία τέσσερα κομμάτια, το "Black Eyed Dog" και τα υπόλοιπα,
ηχογραφήθηκαν πρώτα με την κιθάρα και μετά η φωνή πάνω απ' την κιθάρα,
γιατί ήταν πάρα πολύ αγχωμένος, ή πάρα πολύ...
Δεν ξέρω... Δεν ξέρω πώς να περιγράψω το πώς ήταν,
αλλά ήταν πάρα πολύ οδυνηρό να τον βλέπεις
να προσπαθεί να κάνει εκείνες τις ηχογραφήσεις.
Ήταν εξαιρετικές ηχογραφήσεις,
αλλά ο συνδυασμός των στίχων, της μουσικής
και της κατάστασης του Nick την περίοδο που τις κάναμε,
ήταν μια πολύ θλιβερή εμπειρία.
Why leave me hanging on a star
When you deem me so high
And why leave me sailing in a sea
When you hear me so clear
(Molly Drake) Πήγε για ύπνο σχετικά νωρίς.
Τον θυμάμαι να στέκεται σ' εκείνη την πόρτα.
Του είπα: "Πας για ύπνο, Nick;"
Σαν να τον βλέπω τώρα.
(Rodney Drake) Απ' ό,τι φαίνεται, κατέβηκε κάτω τη νύχτα.
Τον άκουσα που έτρωγε corn flakes ή κάτι τέτοιο.
Το έκανε συχνά, εδώ που τα λέμε, όταν δεν μπορούσε να κοιμηθεί.
Τις πιο πολλές φορές η Molly τον άκουγε...
- ένας θεός ξέρει πόσες νύχτες έγινε αυτό -
...τον άκουγε να περνάει μπροστά από την πόρτα του δωματίου μας,
σηκωνόταν, έβαζε τη ρόμπα της και πήγαινε κάτω να του μιλήσει.
Αυτή τη φορά δεν τον άκουσε.
Αλλά, προφανώς, κατέβηκε κάτω.
Ύστερα ξανανέβηκε και πήρε μια πολύ ισχυρή δόση
από εκείνα τα χάπια που του είχαν γράψει.
Τα Triptyzol. Τα οποία νόμιζε ότι ήταν αντικαταθλιπτικά.
Μας είπε πως έπρεπε να παίρνει τρία την ημέρα ή κάτι τέτοιο.
Πάντα ανησυχούσαμε που ο Nick ήταν τόσο μελαγχολικός,
και συνηθίζαμε να κρύβουμε ασπιρίνες, υπνωτικά χάπια και τέτοια πράγματα.
Αυτά τα συγκεκριμένα χάπια δε θεωρήσαμε ότι ήταν...
με κάποιον τρόπο επικίνδυνα.
(Molly Drake) Και...αυτό ήταν. Το επόμενο πρωί...
Συχνά ξυπνούσε αργά.
Μερικές φορές δεν κοιμόταν καλά τις νύχτες.
Συνήθιζα να μην τον ενοχλώ,
αλλά ήταν σχεδόν - όπως λέει εδώ - ήταν σχεδόν δώδεκα και μπήκα μέσα,
γιατί φαινόταν πως ήταν ώρα να ξυπνήσει.
Ήταν ξαπλωμένος φαρδύς-πλατύς στο κρεβάτι.
Το πρώτο πράγμα που είδα ήταν τα πολύ μακριά του πόδια.
Έπαιζα σε μια κωμωδία εκείνη την περίοδο, στο Bristol Old Vic.
Είχαμε πρεμιέρα.
Τηλεφώνησα στους γονείς μου μετά την παράσταση,
κάτι που έκανα πάντα μετά από κάθε πρεμιέρα για να τους πω πώς είχε πάει,
και θυμάμαι ότι το τηλέφωνο ήταν κατειλημμένο. Ήταν συνεχώς κατειλημμένο
και σκέφτηκα ότι πιθανόν είναι εκτός λειτουργίας ή κάτι τέτοιο.
Φυσικά, είχαν κατεβάσει το ακουστικό, γιατί ήταν η μέρα που πέθανε ο Nick
και δεν ήθελαν να μου το πουν μέσω τηλεφώνου εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή.
Αλλά αυτό που έγινε ήταν ότι ήρθαν στο Bristol την επόμενη μέρα.
Τηλεγράφησαν για να πουν ότι έρχονται.
Για κάποιον ανεξήγητο λόγο σκέφτηκα ότι πολύ πιθανόν
πήγαιναν να επισκεφθούν τη γιαγιά μου ή κάτι τέτοιο.
Δεν είχα ιδέα για ποιον λόγο έρχονταν. Καμία απολύτως.
Και τότε εμφανίστηκαν, και μου το είπαν.
Παρ' όλο που δεν είχα ιδέα για ποιον λόγο έρχονταν,
θυμάμαι ότι έπιασα το κεφάλι μου και είπα:
"Το ήξερα."
Φυσικά, αμέσως σκέφτηκαν πως ο Nick μου είχε στείλει κάποια κάρτα
ή κάτι που είχε γράψει. Δεν είχε καμία σχέση μ' αυτό.
Σε πρώτο επίπεδο, δεν ήξερα καθόλου.
Όμως βαθειά μέσα μου...
...ήξερα.
And now we rise
And we are everywhere
And now we rise from the ground
See, she flies
She is everywhere
See, she flies all around
So, look see the sights
The endless summer nights
And go play the game that you learned
From the morning
Δεν ξέρω με βεβαιότητα αν ο Nick ήθελε να αυτοκτονήσει.
Έχω την αίσθηση ότι αυτό που έγινε ήταν πως είχε το μπουκαλάκι με τα χάπια...
- σίγουρα δεν ήταν προμελετημένο -
...τα άδειασε στο χέρι του, τα έβαλε στο στόμα του, τα κατάπιε και σκέφτηκε:
"Δεν πάει στο διάολο! Ή πεθαίνω, ή ζω και τα πράγματα θα αλλάξουν.
"Κάτι διαφορετικό θα συμβεί."
(Gabrielle Drake) Όταν έχεις την εξαιρετική καλοτυχία
να προέρχεσαι από μια πολύ αγαπημένη οικογένεια,
το τίμημα που πρέπει να πληρώσεις γι' αυτή την καλοτυχία
είναι ο θάνατος των ανθρώπων σ' αυτή την οικογένεια.
Αυτή είναι η τραγωδία που είναι πάντα εκεί.
Αλλάζει τη ζωή σου για πάντα,
όμως σε ωριμάζει.
Σοκαρίστηκα αρκετά, είναι η αλήθεια.
Οι άνθρωποι λένε πως έπρεπε να το περιμένουμε, αλλά όπως είπα,
ο Nick είχε πάντα αυτές τις μεταπτώσεις.
Αλλά ήταν ένα σοκ. Δεν είχα νέα του για δυο-τρεις μήνες.
Λυπήθηκα πάρα πολύ.
Υποθέτω πως δεν ξαφνιάστηκα.
Αλλά ήταν, ξέρεις...
Ήταν μεγάλη απώλεια.
Ενός ανθρώπου που μου άρεσε τόσο πολύ να δουλεύω μαζί του.
(Nick Drake) Φοβάμαι πως σ' αυτή τη φάση
η φωνή μου δεν είναι σε πολύ καλή κατάσταση.
Θα πω ένα τελευταίο τραγούδι.
I never felt magic crazy as this
I never saw moons, knew the meaning of the sea
I never held emotion in the palm of my hand
Or felt sweet breezes in the top of the trees
But now you're here
Brighten my northern sky
I've been a long time that I'm waiting
Been a long time that I'm blown
I've been a long time that I've wandered
Through the people I have known
Oh, if you would and you could
Straighten my new mind's eye
Φυσικά, το μόνο πράγμα που γίνεται αντιληπτό από τον θάνατο του,
είναι η αναγνώριση του που πλέον αρχίζει να προκύπτει.
Νομίζω ότι, πάνω απ' όλα, δεν είναι η αναγνώριση του,
είναι περισσότερο το γεγονός ότι πολλοί νέοι άνθρωποι
έχουν βρει στη μουσική του μια παρηγοριά.
Αυτό, νομίζω, θα του είχε δώσει πάρα πολύ μεγάλη ευχαρίστηση.
Μια φορά είπε στη μητέρα μου:
"Μακάρι να μπορούσα να αισθανθώ ότι η μουσική μου
"μπόρεσε ποτέ να κάνει οτιδήποτε για να βοηθήσει έστω κι έναν άνθρωπο.
"Αυτό θα της έδινε αξία."
Would you love me for my money
Would you love me for my head
Would you love me through the winter
Would you love me 'til I'm dead
Oh, if you would and you could
Come blow your horn on high
I never felt magic crazy as this
I never saw moons, knew the meaning of the sea
I never held emotion in the palm of my hand
Or felt sweet breezes in the top of the trees
But now you're here
Brighten my northern sky